Vuurballonnen - zwevende oranje lichten en lichtbollen

Foto's: Walhof Fourage, Enschede.

De brander in de vuurballon is aangestoken.

Het vuur verwarmt de lucht in de ballon.

De vuurballon begint te zweven.

Bijna klaar om op te stijgen.

De ballon is opgestegen. Alleen het vuur is nog te zien.

Bij bewerking van de bovenstaande foto is ook de vuurballon zelf nog te zien.

Foto's: Walhof Fourage, Enschede. (Zie ook een YouTube-film van een oplating)

Door Frits Westra

Bij de UFO-Werkgroep Nederland (UWN) komen vaak meldingen binnen van onbekende langszwevende oranje lichten of lichtbollen. Na onderzoek kunnen deze meestal worden verklaard als vuurballonnen, ook wel 'UFO-ballonnen', 'Thaise lampions' of 'vliegende lampions' genoemd. Vuurballonnen vormen in Nederland een nog tamelijk onbekend deel van het UFO-fenomeen. We zetten hier de feiten op een rijtje die onderzoek door de UWN heeft opgeleverd.

Meldingen van nachtelijke oranje lichten of lichtbollen komen uit het hele land. De stroom waarnemingen begon in juni 2006 in de provincie Noord-Holland, de rest van het land volgde daarna. Er ontstond een rage, die nog geen einde kent. In de periode 2006 - 2009 werd het overgrote deel van de UFO-meldingen die binnenkwamen bij onze meldpunten veroorzaakt door het oplaten van vuurballonnen. Vóór 2006 bleven meldingen van vuurballonnen beperkt tot incidentele gevallen rond oudejaarsnacht; tegenwoordig worden ze het gehele jaar door gezien, vooral op avonden met mooi weer. 

Onbemande heteluchtballon

Een vuurballon is een relatief kleine, onbemande heteluchtballon. Vuurballonnen worden veelal geïmporteerd uit het Verre Oosten, waar ze worden opgelaten tijdens bepaalde feesten en rituelen. Meestal zijn de ballonnen gemaakt van dun (rijst)papier. Sommige zijn meer dan twee meter groot. Een brandend blokje was of paraffine onder in de ballon verwarmt de lucht in de ballon, waardoor hij opstijgt en blijft zweven. Vuurballonnen kunnen naar onze schatting een zweefhoogte bereiken van enkele honderden meters tot zo'n duizend meter. Als de brander van de vuurballon is uitgebrand, koelt de lucht in de ballon af en daalt hij weer langzaam naar de grond.

Waarnemingen

De waarnemingen vinden na zonsondergang plaats. De gemelde kleur is meestal oranje of roodachtig, soms geel of wit. Vaak wordt een kleur lijkend op vuur gemeld. Ze verschijnen als een enkel licht of als meerdere lichten, aangezien soms een aantal ballonnen tegelijk wordt opgelaten of met tussenpozen van enige minuten. Dan worden meerdere lichtbollen gezien, die in een groepje of achter elkaar op een vrijwel gelijke koers langs de hemel bewegen. Het grootste aantal tijdens één waarneming werd op 1 september 2007 gemeld in Heerenveen: dertig lichten tegelijkertijd. Op 17 mei 2009 rond 23.00 uur werd in Heiloo een groep van minstens 25 vuurballonnen gezien.

Moeilijk herkenbaar

In het donker lijkt een langszwevende vuurballon vanaf een afstand niet op een ballon. Waarnemingen door medewerkers van de UWN bevestigen dit. Alleen het schijnsel van het vuur onder in de ballon is te zien. Soms zijn onduidelijke reflecties van het vuur tegen onderdelen van de ballon te zien. Voor de waarnemer is er vaak geen zichtbare aanwijzing dat het een ballon betreft. En omdat men niet weet waar men naar kijkt, is het moeilijk om de afmetingen, vlieghoogte en snelheid juist in te schatten. Dit is de reden waarom vuurballonnen 's nachts UFO-meldingen veroorzaken; ze worden vaak niet herkend als ballonnen. De melders kunnen hun waarneming niet verklaren en tonen zich vaak verwonderd of zelfs ongerust over hun waarneming. Deze ongerustheid kunnen we meestal wegnemen door het geven van onze onderzoeksresultaten.

Vuurballonnen op afstand. Barendrecht, 28 augustus 2007, 23.30 uur.
Door de vrij lange belichtingstijd van 1/60 seconde is er een lichte bewegingsonscherpte. Foto: Jurgen Lodder.

Fascinerend schouwspel

Langszwevende vuurballonnen kunnen een fascinerend schouwspel vormen dat op de waarnemer grote indruk maakt. Dit werd mooi verwoord door meldster Sandra van Thiel. Zij zag op 24 november 2007 rond tien uur 's avonds boven haar woonplaats Haren (Gr.) een stuk of zeven oranje lichten van oost naar west zweven, waarvan vier schijnbaar 'in formatie'. In haar melding schreef ze: "Prachtig, en heel ontroerend om te zien." Na haar waarneming had ze zelf op basis van de info op deze website al geconcludeerd dat het waarschijnlijk vuurballonnen moesten zijn geweest. Toen wij na onderzoek bevestigden dat ze inderdaad vuurballonnen kon hebben gezien, reageerde ze: "Het wonderlijke is dat de wetenschap wat het is geweest, niets heeft afgedaan aan de ontroerende schoonheid van dat door de lucht drijvende vuur. Ik kon me ineens zó goed voorstellen hoe UFO-liefhebbers dromen van hulp van buitenaf voor deze harde wereld, hopen op een soort verlossing! Zo ontstaan religies."

Identificatie

In het algemeen kan worden gesteld dat onderzoek van UFO-meldingen niet altijd volledig zekere verklaringen oplevert. In veel gevallen kan op basis van de beschikbare gegevens van een waarneming slechts een waarschijnlijke of mogelijke verklaring worden gegeven. Dit gaat zeker op voor meldingen veroorzaakt door vuurballonnen. Een 100% zekere identificatie van vuurballonnen is alleen gelukt in een klein aantal gevallen waarbij getuigen en/of medewerkers van de UWN een (nog) laag zwevende vuurballon herkenden als een vuurballon.

Kenmerken

We baseren de identificatie van vuurballonnen op aanwijzingen die tezamen indirect bewijs vormen:

• De gemelde kleur en het karakter van het licht zijn eerste aanwijzingen: meestal oranje, rood, geel of een kleur als vuur en flakkerend als vuur. Soms wordt gemeld dat het licht leek op een "brandend vliegtuig".



• Het gedrag van het waargenomen licht in de lucht is een andere aanwijzing. Geen plotselinge snelheids- en koersveranderingen. Vele getuigen melden een horizontaal langszwevende lichtbol. Soms wordt gezien dat de lichtbol geleidelijk steeg. In enkele gevallen wordt gemeld dat het oranje licht zich schokkend of zigzaggend voortbewoog. Deze indruk kan ontstaan als de vaak hoge ballon slingert om zijn lengte-as. De ballon kan in een (heftige) pendelbeweging terechtkomen, die de aanblik geeft van een schokkend of zigzaggend voortbewegend licht. Zelf hebben we heftige pendelbewegingen waargenomen bij enkele op geringe hoogte passerende vuurballonnen, terwijl er een krachtige wind stond. Door de heftige slingerbewegingen doofde het vuur op de branders herhaaldelijk bijna uit.



• De tijdsduur van de waarneming. Typerend is een waarnemingsduur van enkele minuten.



• Vuurballonnen bewegen geluidloos door de lucht behalve als er vuurwerk, zoals een gillende keukenmeid of een rotje, in de ballon is gemonteerd. Dit is in het buitenland wel eens gemeld, maar in Nederland voor zover bekend nog niet.



• De koers is een cruciale aanwijzing: een vuurballon zweeft altijd met de hoogtewinden mee. Er moet rekening mee worden gehouden dat de windrichting op grotere hoogtes kan afwijken van de windrichting op de grond. Dit is beslist geen uitzonderlijke situatie. Op 100 meter hoogte kan er bijvoorbeeld al verschil zijn met de wind aan de grond en op 200 meter hoogte kan de wind weer anders zijn. Een groep vuurballonnen die niet alle precies op gelijke hoogte zweven, kunnen door de iets verschillende winden waaraan ze onderhevig zijn zichtbaar van positie veranderen ten opzichte van elkaar.

Bepaling hoogtewinden

Bij het onderzoek van meldingen maken we gebruik van de windgegevens die door bepaalde weerstations worden geregistreerd met behulp van weerballonnen (zgn. sonderingen). Weerballonnen worden twee keer per etmaal opgelaten. We kiezen de windgegevens van een weerballon die qua tijd en plaats zo dicht mogelijk werd opgelaten bij de tijd en plaats van waarneming van de gemelde onbekende lichtbol. In aanmerking komen sonderingen vanaf het Nederlandse weerstation De Bilt en de Duitse weerstations Emden en Essen. Weerballonnen geven een indicatie van de windrichtingen en -snelheden tot ca. 25 km hoogte.

Regelgeving

Volgens de wetgeving gedefinieerd in de Regeling kabelvliegers en kleine ballons (13 december 1994) van de Minister van Verkeer en Waterstaat moeten onbemande ballonnen groter dan 75 cm en kleiner dan 200 cm worden beschouwd als 'kleine vrije ballons'. Het oplaten hiervan is alleen toegestaan voor wetenschappelijke doeleinden, zoals meteorologisch onderzoek (weerballonnen). We vermoeden dat veel vuurballonnen van het formaat 75 tot 200 cm zijn. Het oplaten hiervan is strafbaar.

Gevaren

Diverse (overheids)instanties waarschuwden in de zomer van 2009 voor de gevaren van het oplaten van vuurballonnen. De Luchtvaartpolitie wees op de risico's voor het luchtverkeer als een ballon in de motor van een vliegtuig terechtkomt. Ook zouden de oranje lichten in de lucht verwarring kunnen veroorzaken bij piloten. Landbouworganisatie LTO zag gevaren voor het vee, dat neergekomen vuurballonnen kan opvreten. In diverse media drongen de Kustwacht en de Reddingsbrigades er op aan dat er bij strandtenten geen vuurballonnen meer worden opgelaten. Reddingsboten moesten te vaak tevergeefs uitvaren voor meldingen van lichten boven zee, die achteraf veroorzaakt bleken door vuurballonnen. De Nederlandse Vereniging voor Brandweerzorg en Rampenbestrijding verklaarde in augustus 2009 in de Volkskrant dat de ballonnen zo populair zijn geworden dat het brandgevaar aanzienlijk is toegenomen, met name voor bossen, heide en huizen met rieten daken.

UWN-medewerker Johan Groenewold was op 26 december 2009 vanuit de auto samen met twee andere inzittenden ooggetuige van het neerkomen van een in brand staande vuurballon. Rijdend op de N366 in de buurt van Stadskanaal zagen zij rond 22.15 uur een oranje licht in de lucht. Groenewold had in de afgelopen jaren al diverse andere waarnemingen van vuurballonnen gedaan en zag daardoor snel dat ook dit een vuurballon betrof. Tijdens de rit hield hij het licht in de gaten. "Het licht leek vrij ver verwijderd maar was toch erg fel-oranje van kleur. Plotseling begon het nog feller te worden en vielen er twee stukjes van af, als vuurwerk dat uit elkaar spatte. Heel even twijfelde ik of het toch geen vuurwerk was, maar het licht bleef hangen." Hij concludeerde dat de ballon in brand stond. Langzaamaan begon het licht te dalen terwijl het afwisselend feller en dan weer zwakker werd. "Tot mijn verbazing viel de ballon al brandend op de andere weghelft, slechts enkele meters van ons verwijderd, net toen wij er langs reden."

Aantallen

In de periode 2006 - 2009 konden enige honderden UFO-meldingen worden toegeschreven aan vuurballonnen.


Terug